ქეთევან აბუსერიძე
პარტნიორი, საგადასახადო მიმართულება
Original content provided by BDO
2025 წლის 1 იანვრიდან ძალაში შევიდა ახალი საგადასახადო რეგულაცია, სესხად განხილული ოპერაციების კაპიტალად დაკვალიფიცირებასთან დაკავშირებით. რეგულაცია ვრცელდება მხოლოდ კონტროლირებულ სესხებზე, კერძოდ:
რეგულაციის მიზნებისთვის, სესხად განიხილება: კრედიტი/სესხი, ოვერდრაფტი, აკრედიტივი, საკრედიტო ხაზი, გარანტია, სავალო ფასიანი ქაღალდები და სხვა.
საქართველოს საგადასახადო კანონმდებლობა არ არეგულირებს სუსტი კაპიტალიზაციის საკითხს. შესაბამისად, ზემოთ აღნიშნული რეგულაციის ამოქმედებამდე, საქართველოს კანონმდებლობა პირდაპირ არ არეგულირებდა/მოითხოვდა არარეზიდენტი დამფუძნებლის მიერ საქართველოს რეზიდენტ საწარმოში ინვესტიციისას სასესხო ვალდებულებებსა და კაპიტალში შენატანს შორის გარკვეული ბალანსის დაცვას.
2025 წლის 1 იანვრიდან ძალაში შევიდა ცვლილება საქართველოს ფინანსთა მინისტრის №423-ე ბრძანებაში და დაემატა 14¹ მუხლი, სადაც მოცემულია კონტროლირებული ოპერაციის მხარეთა მიერ გაფორმებული ხელშეკრულებით ან/და ფაქტობრივი გარემოებებით სესხად განხილული ოპერაციის კაპიტალში შენატანად სრულად ან ნაწილობრივ დაკვალიფიცირების კრიტერიუმები.
კრიტერიუმები შემდეგია:
აღნიშნული კრიტერიუმები, ძირითადად დაფუძნებულია OECD-ის ტრანსფერ ფრაისინგის სახელმძღვანელოს მე-10 თავში მოცემულ რეკომენდაციებზე სასესხო ოპერაციების სწორ კვალიფიკაციასთან დაკავშირებით.
სესხად განხილული ოპერაციის ან მისი ნაწილის კვალიფიკაციის შეცვლა შესაძლებელია, თუ გამოიკვეთება ამის საფუძველი ჩამოთვლილი 12 კრიტერიუმიდან არანაკლებ სამი კრიტერიუმის მიხედვით, რომელთა შორისაც ერთ-ერთი უნდა იყოს მე-6 მე-7 პუნქტებით გათვალისწინებული კრიტერიუმი:
აღნიშნული რეგულაცია არ ვრცელდება:
საკანონმდებლო ჩანაწერიდან გამომდინარე, რეგულაცია უნდა გავრცელდეს როგორც იმ შემთხვევებზე, როდესაც საქართველოს რეზიდენტი არის მსესხებელი, ასევე იმ შემთხვევებზეც, როდესაც საქართველოს რეზიდენტი არის სესხის გამცემი. თუმცა, მიმდინარედ, საქართველოს საგადასახადო ორგანოს ყურადღება ძირითადად მიმართულია იმ შემთხვევებზე, როდესაც საქართველოს რეზიდენტი არის მსესხებელი კონტროლირებული ოპერაციის ფარგლებში. შესაბამისად, ქვემოთ წარმოდგენილია შესაძლო საგადასახადო რისკები საქართველოს რეზიდენტი მსესხებლის პერსპექტივიდან.
თუ საქართველოს საგადასახადო ორგანო საქართველოს რეზიდენტი საწარმოს მიერ კონტროლირებული ოპერაციის ფარგლებში მიღებულ სესხს სრულად ან ნაწილობრივ კაპიტალად დააკვალიფიცირებს, მაშინ კაპიტალად დაკვალიფიცირებულ ნაწილზე დარიცხული და გადახდილი პროცენტი მიიჩნევა განაწილებულ დივიდენდად, რაც იბეგრება მოგების გადასახადით 15%-იანი განაკვეთით და ასევე შესაძლოა დაიბეგროს გადახდის წყაროსთანაც.
ზემოთ აღნიშნული საგადასახადო რისკი რეალიზდება, მხოლოდ სესხზე დარიცხული საპროცენტო ვალდებულების ფაქტობრივად გადახდისას.
ოპერაციის დაბეგვრა კვალიფიკაციის შეცვლამდე
საქართველოს რეზიდენტი საწარმოს მიერ არარეზიდენტისთვის გადახდილი პროცენტი იბეგრება გადახდის წყაროსთან 5%-იანი განაკვეთით, თუ პროცენტი გადახდილია შეღავათიანი დაბეგვრის მქონე ქვეყანაში რეგისტრირებული პირისთვის მაშინ იბეგრება 15%-იანი განაკვეთით.
ქვეყნებს შორის ორმაგი დაბეგვრის თავიდან აცილების შესახებ შეთანხმების არსებობის შემთხვევაში, გადახდილი პროცენტი შესაძლოა გათავისუფლდეს საქართველოში წყაროსთან დაბეგვრისგან და გადასახადი 0%-მდე შემცირდეს.
ოპერაციის დაბეგვრა კვალიფიკაციის შეცვლის შემდეგ
საქართველოს რეზიდენტი საწარმოს მიერ არარეზიდენტისთვის გადახდილი დივიდენდი იბეგრება მოგების გადასახადით 15%-იანი განაკვეთით და გადახდის წყაროსთან 5%-იანი განაკვეთით.
ქვეყნებს შორის ორმაგი დაბეგვრის თავიდან აცილების შესახებ შეთანხმების არსებობის შემთხვევაში, გადახდილი დივიდენდი შესაძლოა გათავისუფლდეს საქართველოში წყაროსთან დაბეგვრისგან და გადასახადი 0%-მდე შემცირდეს.
რომ შევაჯამოთ, სესხის კაპიტალად დაკვალიფიცირების შედეგად, კომპანიას წარმოექმნება გადახდილი პროცენტების (რომელიც დივიდენდად დაკვალიფიცირდა) დამატებით მოგების გადასახადით დაბეგვრის ვალდებულება. ასევე, შესაძლოა შეიცვალოს წყაროსთან დაბეგვრის ვალდებულებები, ორმაგი დაბეგვრის თავიდან აცილების შესახებ შეთანხმების პირობებიდან გამომდინარე.
თუ სესხი გაცემულია უცხოურ ვალუტაში, სესხის გამცემს უფლება აქვს დაბეგვრის გარეშე დაიბრუნოს სესხის ძირი იმავე ვალუტითა და ნომინალური ოდენობით.
კაპიტალი შეტანის/კვალიფიკაციის შეცვლის მომენტში უნდა დაფიქსირდეს ექვივალენტი ლარში საქართველოს ეროვნული ბანკის ოფიციალური გაცვლითი კურსის შესაბამისად. საქართველოს საწარმოს კაპიტალის უცხოურ ვალუტაში გაზრდის შემთხვევაში, საწარმოდან კაპიტალის დაუბეგრავად გატანა შესაძლებელია მხოლოდ ლარის ექვივალენტში დაფიქსირებული ოდენობით.
შესაბამისად, თუ საგადასახადო ორგანო საწარმოს მიერ უცხოურ ვალუტაში მიღებულ სესხს სრულად ან ნაწილობრივ კაპიტალად დააკვალიფიცირებს, მსესხებელი შეძლებს დაუბეგრავად დაუბრუნოს კრედიტორს კაპიტალად დაკვალიფიცირებული ძირი, მხოლოდ ექვივალენტი ლარში განსაზღვრული შესაბამისი კაპიტალის ოდენობის ფარგლებში.
ექვივალენტი ლარში განსაზღვრული კაპიტალის ოდენობის ზემოთ გადახდილი თანხა, რომელიც გამოწვეული იქნება საკურსო სხვაობით, ჩაითვლება დივიდენდის განაწილებად და დაიბეგრება: მოგების გადასახადით (15%) და შესაძლოა დაიბეგროს გადახდის წყაროსთან (5%).
